اگر متهم به زنا ادعاى شبهه‌اى كند كه دربارهء وى احتمال آن وجود داشته باشد ، از اين قبيل كه مدعى نكاح باطل شود يا بگويد كسى ديگر را با همسر خويش اشتباه گرفته و يا در حالى كه تازه مسلمان شده است مدعى ناآگاهى از حرمت زنا شود - در چنين صورتى - حد از او برداشته خواهد شد . پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : « حد را به شبهه دفع كنيد » « 1 » . ابو حنيفه گفته است : اگر كسى زنى نامحرم را با همسر خويش اشتباه بگيرد ، اين يك شبهه محسوب نمىشود و بر كسىكه چنين كارى كرده است اجراى حد خواهد شد . اگر كسى پس از عقد كردن زنى از محارم خود با او آميزش كند ، بر او حد اجرا مىشود و اين عقد در كنار حرمت ثابت شده به نص براى آن زن ، شبهه‌اى تلقى نخواهد شد كه مانع اجراى حد باشد . اما ابو حنيفه اين عقد را از شبهه‌هايى كه موجب سقوط حد مىشود دانسته است . اگر زناكار پس از دست يافتن به وى توبه كند حد از او ساقط نمىشود ، اما اگر پيش از آن كه به او دست يابند توبه كند ، در پذيرفته‌ترين ديدگاه از ميان دو ديدگاهى كه وجود دارد ، حد از او ساقط خواهد شد ؛ چرا كه خداوند فرموده است : ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ « 2 » . در اين آيه دربارهء عبارت « بجهالة » دو تفسير وجود دارد : يكى اين‌كه مقصود از آن ناآگاهى از بدى كار است ؛ و ديگرى اين‌كه مقصود چيرگى شهوت بر شخص در عين آگاهى او

--> ( 1 ) . « ادرؤوا الحدود بالشبهات » اين مضمون در قالب يك اثر ، گاه با استناد و گاه بدون استناد به فردى از صحابه نقل شده است . براى نمونه بنگريد به : بيهقى ، سنن البيهقى الكبرى ، ج 8 ، ص 31 ، ش 15700 ؛ ابن ماجه ، سنن ابن ماجه ، ج 2 ، ص 850 ، ش 2545 ؛ مناوى ، فيض القدير ، ج 1 ، ص 237 ؛ كحلانى ، سبل السلام ، ج 4 ، ص 15 ؛ ابن حزم ، المحلى ، ج 8 ، ص 253 و ج 9 ، ص 428 - وى در هردو مورد صدور چنين حديثى از پيامبر را نفى مىكند - و ج 11 ، ص 154 و 243 ؛ ابن رشد ، بداية المجتهد ، ج 2 ، ص 297 ، شوكانى ، نيل الاوطار ، ج 7 ، ص 272 ؛ آمدى ، الاحكام ، ج 4 ، ص 65 . به نظر مىرسد اين قاعده در كتب فقهى امرى مسلم شمرده شده ، هرچند در كتب حديث چندان بدان توجه نشده و يكى از محدود روايت‌هاى رسيده در اين‌باره روايت « ادرؤوا الحدود عن المسلمين ما استطعتم » است كه ترمذى و بيهقى آن را نقل كرده‌اند . بنگريد به : ترمذى ، سنن الترمذى ، ج 4 ، ص 33 ، ش 1424 ؛ بيهقى ، سنن البيهقى الكبرى ، ج 8 ، ص 238 ، ش 16834 ، ابن ابى شيبه نيز از عايشه نقل كرده كه همين سخن را گفته است ، بنگريد به : مصنف ابن ابى شيبه ، ج 5 ، ص 512 ، ش 28502 - م . ( 2 ) . نحل / 119 : وانگهى ، پروردگار تو براى كسانىكه به نادانى كار بدى كردند و آن‌گاه در پى آن توبه كردند و درستكار شدند - بيگمان پروردگار تو از آن پس آمرزنده‌اى مهربان است .